BİR CAN, BİR İNSANLIK
Bir insanı öldürmek…
Eskiden bu kelime bile insanın içini titretirdi.
Şimdi ise…
Bir haber başlığı kadar sıradan, bir ekran kaydırması kadar hızlı…
Her gün yeni bir haber: Bir çocuk, bir genç kız, bir hayat…
Detaylar, görüntüler, analizler… Acı yetmezmiş gibi, acının en ince ayrıntıları gözler önüne seriliyor. Kalpler alışıyor, vicdanlar köreliyor. Ve en korkuncu: İnsan hayatı ucuzluyor.
Oysa Kur’ân-ı Kerîm, insan hayatının dokunulmazlığını ve korunmasının önemini çok güçlü bir dille anlatır.
“Öldürmek” anlamına gelen قَتْل (katl) kökü… Kur’an’da yalnızca bir kelime değildir; insan hayatının ne kadar büyük bir sorumluluk olduğunu hatırlatan önemli bir kavramdır. Bu kökten türeyen katl, kâtil, يَقْتُلُونَ (yaktulûne – öldürüyorlar), قُتِلَ (kutile – öldürüldü) gibi farklı kelime ve fiil biçimleri Kur’an’da 170’ten fazla yerde geçer. Bu tekrar bize insan hayatının sıradan bir mesele olmadığını hatırlatır.
Kur’an bu hakikati bir kıssa ile kalbimize işler: İlk cinayet…
Mâide Suresi, 27–31. ayetler:
“Onlara Âdem’in iki oğlunun haberini gerçek olarak oku. Hani ikisi de birer kurban sunmuşlardı da birinden kabul edilmiş, ötekinden kabul edilmemişti. Kurbanı kabul edilmeyen, ‘Andolsun seni mutlaka öldüreceğim!’ demişti. Öteki, ‘Allah ancak kendisine karşı gelmekten sakınanlardan kabul eder.’ demişti.” (Mâide, 5/27)
İki kardeş… Aynı aileden, aynı Rabbe yönelen iki insan… Ama kalpleri aynı değildi. Cinayet önce sözde kendini gösterdi, sonra kalpte büyüdü. Kardeşi ona şöyle dedi:
“Andolsun! Sen beni öldürmek için elini bana uzatsan da ben seni öldürmek için sana elimi uzatacak değilim. Çünkü ben âlemlerin Rabbi olan Allah’tan korkarım. Ben istiyorum ki sen benim günahımı da kendi günahını da yüklenip cehennemliklerden olasın. İşte zalimlerin cezası budur.” (Mâide, 5/28–29)
Ama nefis…
“Derken nefsi onu kardeşini öldürmeye itti de onu öldürdü ve böylece ziyan edenlerden oldu.” (Mâide, 5/30)
İşte ilk katil… İslam geleneğinde Kâbil olarak anılan bu kardeşi katile dönüştüren şey, yalnızca bir öfke anı değildi. Haset, nefsin kendini haklı görmesi ve Allah’ın takdirine razı olamamak, onu bu korkunç cinayete sürükledi.
Kur’an bu olaydan sonra susmaz, insanlığa çok önemli bir ölçü koyar:
“Bundan dolayı İsrailoğullarına (Kitap’ta) şunu yazdık: Kim, bir insanı, bir can karşılığı veya yeryüzünde bir bozgunculuk çıkarmak karşılığı olmaksızın öldürürse, o sanki bütün insanları öldürmüştür. Her kim de birini (hayatını kurtararak) yaşatırsa, sanki bütün insanları yaşatmıştır.” (Mâide, 5/32)
Bu ayet, İsrailoğullarına bildirilen hüküm üzerinden insan hayatının değerini ve dokunulmazlığını ortaya koyan büyük bir hakikati hatırlatır.
Ve bu hakikat başka ayetlerle de pekiştirilir:
“Allah’ın haram kıldığı canı haksız yere öldürmeyin.” (İsrâ, 17/33)
“Kim bir mümini kasten öldürürse cezası, içinde ebedî kalacağı cehennemdir…” (Nisâ, 4/93)
“Onlar, Allah ile beraber başka bir ilaha dua etmezler ve Allah’ın haram kıldığı canı haksız yere öldürmezler…” (Furkan, 25/68)
Bu ayetler bize şunu öğretir: İnsan hayatı dokunulmazdır. Bir can, bütün insanlık kadar değerlidir. Bir insan sadece bir bedenden ibaret değildir; bir annedir, bir evlattır, bir umuttur, bir gelecektir. Bir insan öldüğünde yalnızca bir hayat sona ermez; geride nice hayatın dünyası da sarsılır.
Bugün biz ne yapıyoruz?
Her gün onlarca ölüm haberini izliyoruz. Üstelik çoğu zaman en ince ayrıntısına kadar… Sanki her görüntüyü görmek, her ayrıntıyı bilmek zorundaymışız gibi…
Ama farkında değiliz: Şiddet görüntülerine sürekli maruz kalmak, zamanla acılara karşı duyarlılığımızı azaltabilir. Belki elimiz kimseye zarar vermiyor; fakat vicdanımız duyarsızlaşmaya başladığında, insanlığımızdan da bir şeyler eksiliyor.
Bir çocuğun kendi canına kıyması, üzerinde derinlemesine düşünmemiz gereken büyük bir acıdır. Böyle bir trajediyi tek bir sebebe bağlamak mümkün değildir. Ancak insanın kendisini değersiz, yalnız ve çaresiz hissettiği bir ortamda yaşamasının ne kadar ağır sonuçlar doğurabileceğini de görmezden gelemeyiz. Ölümün sıradanlaştırıldığı, hayatın kıymetinin yeterince anlatılmadığı bir dünyada insanın yaşama umudunu koruması daha da zorlaşabilir.
Oysa biz kimiz?
“Ben yeryüzünde bir halife yaratacağım.” (Bakara, 2/30) buyuran Rabbimizin muhataplarıyız. Bize verilen hayatın, taşıdığımız sorumluluğun ve insan olmanın kıymetini bilmekle yükümlüyüz. Bizim görevimiz, insan hayatını korumak, yaşatmak ve birbirimize umut olabilmektir.
Bugün kendimize sormalıyız: Bir acıyı tekrar tekrar göstermek hangi yarayı iyileştirir? Bir cinayeti bütün ayrıntılarıyla anlatmak hangi kalbi korur? İnsan ruhu, gördüklerinden etkilenir ve zamanla gördükleriyle şekillenir. Şiddeti özendirerek veya sürekli gözler önüne sererek yaymak, toplumun duyarlılığını zedeleyebilir. Korkuyu büyütmek, insanları birbirinden uzaklaştırabilir.
Ve ey bu satırları okuyan insan…
Bir canı kurtaramıyorsan bile onu değersizleştirme. Bir hayatı kurtaramıyorsan bile onu sıradanlaştırma. Unutma: Bir insanı yaşatmak, bütün insanlığı yaşatmak gibidir. Bazen bir insanı yaşatmak, yalnızca ona umut olmakla başlar.
Gördüğümüz her vahşet görüntüsü kalbimizde bir yara açmakla kalmayabilir; zamanla bizi acılara karşı duyarsızlaştırabilir. Bu yüzden yalnızca elimizi değil, gözümüzü ve ekranımızı da korumalıyız.
Sevgi Yağcıoğlu
21 Nisan 2026
