Üveys el-Karanî’nin Hayatı

Üveys b. Âmir el-Murâdî el-Karanî el-Yemenî, Hz. Peygamber sallallahu aleyhi ve sellem döneminde yaşamış, O’na iman etmiş ve tâbiîn neslinin faziletli isimleri arasında yer almış bir şahsiyettir. Hz. Peygamber sallallahu aleyhi ve sellem’i bizzat göremediği için sahabi değil, tâbiî olarak kabul edilir.

Üveys el-Karanî, özellikle annesine gösterdiği iyilik, zühdü, tevazusu ve insanların arasında tanınmadan yaşamayı tercih etmesiyle tanınmıştır.

1. Hz. Peygamber sallallahu aleyhi ve sellem’in Üveys el-Karanî Hakkındaki Müjdesi

Sahih Müslim’de yer alan rivayetlere göre Hz. Peygamber sallallahu aleyhi ve sellem, Yemen’den gelecek yardım birlikleri arasında Üveys b. Âmir’in de bulunacağını ashabına haber vermiştir.

Onun Murâd kabilesinin Karan kolundan olduğunu, alacalık hastalığından Allah’ın izniyle şifa bulduğunu ve annesine karşı çok iyiliksever olduğunu bildirmiştir.

Hz. Peygamber sallallahu aleyhi ve sellem, Üveys ile karşılaşanların kendileri için istiğfar etmesini istemelerini tavsiye etmiştir.

Onun hakkında nakledilen şu ifade, faziletini ortaya koymaktadır:

“Allah adına yemin etse, Allah onun yeminini yerine getirir.”

Bu rivayet, Sahih Müslim’in Fedâilü’s-Sahâbe bölümünde Üveys el-Karanî’nin faziletleri başlığı altında yer almaktadır.

2. Annesine Olan İyiliği

Üveys el-Karanî’nin hayatındaki en belirgin özelliklerden biri, annesine karşı gösterdiği derin sevgi, hürmet ve iyiliktir.

Yemen’de bulunan annesinin bakımını üstlenmiş ve ona hizmet etmeye büyük önem vermiştir. Annesine olan bağlılığı, onun hayatını anlatan rivayetlerde özellikle vurgulanmaktadır.

Üveys el-Karanî’nin annesine gösterdiği bu iyilik, İslam ahlakında anne-baba hakkının ve anne-babaya hizmetin önemini hatırlatan örneklerden biridir.

3. Hz. Ömer ile Karşılaşması

Hz. Ömer b. el-Hattâb, halifeliği döneminde Yemen’den gelen yardım birlikleri arasında Üveys el-Karanî’nin bulunup bulunmadığını sorardı.

Nihayet onunla karşılaştığında, Hz. Peygamber sallallahu aleyhi ve sellem’in bildirdiği özellikleri kendisine sorarak doğruladı. Ardından Üveys’ten kendisi için istiğfar etmesini istedi.

Üveys el-Karanî, Hz. Ömer için istiğfarda bulundu.

Hz. Ömer, Üveys’in Kûfe’ye gitmek istediğini öğrenince oradaki yetkiliye kendisi hakkında bir mektup yazmayı teklif etti. Ancak Üveys, insanların arasında sıradan bir kişi olarak yaşamayı tercih ettiğini belirterek bu teklifi kabul etmedi.

Bu olay, Sahih Müslim’de nakledilen rivayetler arasında yer almaktadır.

4. Üveys el-Karanî’nin Tanınmaktan Kaçınması

Üveys el-Karanî’nin tanınmaktan kaçınması ve sade bir hayat sürmesiyle ilgili ayrıntılar, hadis kaynaklarının yanı sıra biyografi eserlerinde de aktarılmaktadır.

İmam Zehebî’nin Siyeru A’lâmi’n-Nübelâ adlı eserinde yer alan rivayetlerde, Üveys’in Kûfe’de sade bir hayat yaşadığı, insanların kendisi hakkında konuşmasından hoşlanmadığı ve tanınmaktan uzak durmayı tercih ettiği anlatılır.

Hz. Ömer’in onun hakkındaki sözlerini öğrenen bir kişi, Üveys el-Karanî’yi bulup kendisinden istiğfar etmesini istedi. Üveys, bu kişinin Hz. Ömer’den kendisi hakkında duyduklarını başkalarına anlatmamasını ve kendisini rahatsız etmemesini istedi.

Hakkındaki bilgiler yayıldıkça insanlar onu tanımaya başladı. Bunun üzerine Üveys el-Karanî Kûfe’den ayrılarak uzaklaştı.

Bu anlatılar, onun tevazuya verdiği önemi ve insanlar arasında şöhret kazanmaktan kaçınmasını göstermektedir. Bununla birlikte, bu ayrıntılar Sahih Müslim’deki temel rivayetle sonraki biyografi kaynaklarında yer alan anlatılar birbirinden ayrılarak değerlendirilmelidir.

5. Hz. Peygamber sallallahu aleyhi ve sellem’i Ziyaret Edememesi Hakkındaki Anlatılar

Üveys el-Karanî’nin Hz. Peygamber sallallahu aleyhi ve sellem ile görüşememesi, annesine olan bağlılığıyla ilişkilendirilmektedir.

Halk arasında, annesinden Medine’ye gitmek için kısa süreliğine izin aldığı, Medine’ye vardığında Hz. Peygamber sallallahu aleyhi ve sellem’i bulamadığı ve annesine verdiği söz gereği geri döndüğü şeklinde bir kıssa anlatılmaktadır.

Ancak bu ayrıntılı kıssa, Sahih Müslim’de yer alan rivayetlerde bulunmamaktadır. Bu sebeple söz konusu anlatıyı sahih hadisle sabit bir olay gibi aktarmamak gerekir.

Sahih Müslim’deki rivayetlerde açıkça belirtilen husus, Üveys el-Karanî’nin annesine çok iyi davranması ve Hz. Ömer’in onun hakkında Hz. Peygamber sallallahu aleyhi ve sellem’den aldığı bilgidir.

6. Sıffîn Savaşı’nda Şehit Olması

Üveys el-Karanî’nin hicrî 37 yılında meydana gelen Sıffîn Savaşı’nda Hz. Ali b. Ebî Tâlib’in safında yer aldığı ve savaşta şehit olduğu nakledilmektedir.

Vücudunda çok sayıda yara bulunduğuna dair bilgiler de tarihî kaynaklarda aktarılmaktadır.

Bu bilgiler, onun hayatının sonraki dönemine ilişkin tarihî rivayetler kapsamında ele alınmalıdır.

7. Üveys el-Karanî’nin Defnedildiği Yer

Üveys el-Karanî’nin kabri hakkında farklı coğrafyalarda çeşitli rivayetler ve kendisine nispet edilen makamlar bulunmaktadır.

Suriye / Rakka

Üveys el-Karanî’nin Sıffîn Savaşı’nda şehit olduğu bilgisiyle bağlantılı olarak, bugünkü Suriye sınırları içerisindeki Rakka yakınlarında defnedildiği aktarılmaktadır.

Bazı anlatılarda cenaze namazının Hz. Ali b. Ebî Tâlib tarafından kılındığı ve Sıffîn şehitlerinin bulunduğu bölgeye defnedildiği belirtilir. Ancak kabrinin kesin yeri hakkındaki bilgileri, sahih hadislerde bildirilen hususlardan ayrı değerlendirmek gerekir.

Türkiye / Siirt – Baykan

Siirt’in Baykan ilçesine bağlı Ziyaret beldesinde bulunan Veysel Karani Türbesi, Anadolu’da büyük bir hürmetle ziyaret edilmektedir.

Bu yer, Üveys el-Karanî Hazretleri’ne duyulan sevgi ve bağlılıkla anılmaktadır. Gerçek defin yeri olduğu konusunda ise farklı değerlendirmeler bulunmaktadır.

Irak ve Yemen

Irak’ın bazı bölgelerinde ve Üveys el-Karanî’nin memleketi olan Yemen’de de kendisine nispet edilen makamlar bulunmaktadır.

Kaynakça

1. Müslim b. el-Haccâc, Sahîh Müslim, Fedâilü’s-Sahâbe, Üveys el-Karanî’nin faziletleri bölümü, hadis no. 2542.
2. Ahmed b. Hanbel, el-Müsned, Üveys el-Karanî hakkında nakledilen rivayetler.
3. İbn Sa’d, et-Tabakâtü’l-Kübrâ, tâbiîn biyografileri içerisinde Üveys el-Karanî hakkında nakledilen bilgiler.
4. Zehebî, Siyeru A’lâmi’n-Nübelâ, IV. cilt, Üveys el-Karanî’nin hayatı ve faziletleriyle ilgili rivayetler.
5. Necdet Tosun, “Veysel Karanî”, TDV İslâm Ansiklopedisi, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Araştırmaları Merkezi. https://islamansiklopedisi.org.tr/veysel-karani
6. Mustafa Ekinci, “İbn Sa’d Tabakatı’ndan Üveys el-Karanî”, e-Makalat Mezhep Araştırmaları Dergisi, 2012. https://dergipark.org.tr/en/pub/emakalat/article/74560